5 Haziran 2026 tarihinde Cambridge Üniversitesi’nden gelen bir açıklama, yapay zekanın tıbbi alandaki potansiyelini bir kez daha gözler önüne serdi. Araştırmacılar, ilk kez tamamen yapay zeka tarafından tasarlanan bir aşının insanlar üzerinde denendiğini bildirdi. Bu yenilikçi aşı, Covid-19’un tüm varyantları ile hayvanları etkileyebilecek ve yeni salgınlar yaratma potansiyeli taşıyan virüslere karşı koruma sağlamak amacıyla geliştirilmiştir.
Henüz erken aşamalarında olan bu çalışmanın yanı sıra, ekip grip ve Ebola gibi hastalıklara karşı da yeni aşıların geliştirilmesi üzerinde yoğun bir şekilde çalışmaktadır. Aşılar, vücudu bir enfeksiyonla nasıl başa çıkacağı konusunda eğiterek bağışıklık sisteminin savunma yeteneklerini artırmayı hedefliyor. Ancak, bazı virüslerin mutasyon geçirme yetenekleri nedeniyle aşıların etkinliği hızla azalabiliyor. Bu durum, özellikle Covid ve mevsimsel gribal enfeksiyonlar için aşıların sürekli güncellenmesini zorunlu kılıyor.
Cambridge Üniversitesi’nden Profesör Jonathan Heeney, “Salgınların önüne geçmek için çalışmalıyız. Amacımız, gelecekteki olası salgınlara karşı proaktif bir koruma sağlamak.” ifadelerini kullanarak, yeni nesil aşılara olan ihtiyaçları vurguladı.
Aşının nasıl geliştirildiğine gelince, geleneksel yöntemlerin aksine araştırmacılar, mevcut viral tehditleri izleyen gözetim programları aracılığıyla toplanan birçok koronavirüsün genetik kodlarını analiz etti. Yapay zeka, bu genetik verileri kullanarak, virüslerin mutasyona uğraması veya hayvanlardan insanlara geçiş yapması durumunda bile etkili olacak bir “süper antijen” tasarladı. Antijenler, bağışıklık sisteminin virüslerle savaşmayı öğrenmesini sağlayan en önemli bileşenlerdir. Heeney, yapay zeka tarafından tasarlanan bir antijenin insanlar üzerinde ilk kez denendiğini belirtti.
Yapay zeka teknolojisinin sağladığı bu yenilikler, bilim dünyasında heyecan yaratmaya devam ediyor. Güvenilirlik testleri için 39 kişi üzerinde yapılan denemelerin ardından, aşının bağışıklık sistemini ne kadar etkili bir şekilde eğittiğini anlamak için yaklaşık 200 kişinin katılımıyla ikinci bir çalışma planlanmaktadır. Journal of Infection dergisinde yayımlanan bulgular, aşının etkisinin “mütevazı” olduğunu gösterse de, bu gelişmeler gelecekteki aşı tasarımlarında önemli bir kapı açmaktadır.
Denemelerin bir kısmı Southampton Üniversitesi’nde gerçekleştiren Profesör Saul Faust, yapay zeka destekli tasarımın potansiyelini ve heyecan verici olduğunu vurguladı. H5N1 kuş gribi aşısı üzerine yapılan hayvan araştırmalarında, Cambridge ekibi her yıl değiştirilmesi gerekmeyen evrensel grip aşıları ile H5N1 virüsünün insanlarda pandemiye yol açma riskine karşı çalışmalarını sürdürüyor.
Ayrıca, Ebola türlerini hedefleyen viral hemorajik ateşlere karşı da aşı geliştirme çabaları devam ediyor. Şu anda Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görülen salgına neden olan virüs türü için henüz bir aşı geliştirilmiş değil. Oxford Aşı Grubu Direktörü Profesör Andy Pollard, hayvan araştırmalarındaki bulguların ikna edici olduğunu ve bu bulguların insan denemelerinde nasıl sonuçlanacağını görmek için sabırsızlandıklarını dile getirdi. İnsan bağışıklık sisteminin laboratuvar farelerinden farklı olduğunu hatırlatan Pollard, gerçek testin insan denemeleri ile başlayacağını vurguladı.
